Kurs ODD – rozumienie zachowań opozycyjno-buntowniczych i skuteczne metody wspierania dzieci i młodzieży.

Adresaci: Szkolenie przeznaczone jest dla nauczycieli, pedagogów, pedagogów specjalnych, psychologów, terapeutów, wychowawców, pracowników poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz innych osób pracujących z dziećmi i młodzieżą prezentującymi zachowania opozycyjne, buntownicze, impulsywne i trudne.

Cel Kursu: Celem kursu jest nabycie wiedzy i umiejętności w zakresie rozpoznawania i rozumienia zachowań opozycyjno-buntowniczych u dzieci i młodzieży, analizy ich przyczyn i funkcji, stosowania skutecznych metod komunikacji i modyfikowania zachowania, zapobiegania eskalacji konfliktów oraz opracowywania indywidualnych planów oddziaływań wspierających funkcjonowanie dziecka w środowisku edukacyjnym.

Program:

Moduł 1. ODD – czym jest zaburzenie opozycyjno-buntownicze.

Charakterystyka ODD. Miejsce zaburzenia opozycyjno-buntowniczego w aktualnych klasyfikacjach diagnostycznych. Obraz funkcjonowania dziecka z ODD. Zachowania opozycyjne, buntownicze, drażliwość, złość, konfliktowość i tendencja do kwestionowania wymagań. ODD a naturalny bunt rozwojowy. Nasilenie, trwałość i kontekst występowania zachowań. Funkcjonowanie dziecka w domu, szkole i grupie rówieśniczej. Czynniki ryzyka oraz czynniki chroniące.

Moduł 2. ODD a inne trudności i zaburzenia.

Różnicowanie zachowań charakterystycznych dla ODD od zachowań występujących w innych trudnościach rozwojowych i psychicznych. ODD i ADHD. ODD a zaburzenia zachowania. ODD a spektrum autyzmu. Zaburzenia lękowe i trudności emocjonalne a zachowania opozycyjne. Reakcja na przeciążenie, frustrację, niepowodzenie i utratę kontroli. Znaczenie współwystępowania zaburzeń. Granice kompetencji nauczyciela, wychowawcy i terapeuty oraz sytuacje wymagające pogłębionej diagnozy specjalistycznej.

Moduł 3. Dlaczego dziecko mówi „nie”? Funkcjonalna analiza zachowania

Zachowanie jako informacja. Identyfikowanie sytuacji poprzedzających zachowanie, samego zachowania oraz jego następstw. Analiza ABC. Poszukiwanie funkcji zachowania. Unikanie zadania, uzyskiwanie uwagi, dostęp do aktywności lub przedmiotu, odzyskanie poczucia wpływu i kontroli, redukcja napięcia. Rozpoznawanie czynników wyzwalających zachowania opozycyjne. Błędne koło reakcji dorosłego i dziecka. Analiza przykładowych sytuacji problemowych.

Moduł 4. Relacja z dzieckiem z ODD – komunikacja, która nie wzmacnia konfliktu.

Znaczenie relacji w pracy z dzieckiem prezentującym zachowania opozycyjne. Mechanizm walki o władzę. Komunikaty dorosłego zwiększające prawdopodobieństwo oporu. Formułowanie poleceń. Krótkie, jednoznaczne i możliwe do wykonania komunikaty. Ograniczenie wielokrotnego powtarzania poleceń. Wybór kontrolowany. Uprzedzanie o zmianach i wymaganiach. Reagowanie na odmowę, prowokację i podważanie autorytetu. Komunikacja w sytuacji narastającego napięcia. Zachowanie granicy bez eskalowania konfliktu.

Moduł 5. Strategie modyfikowania zachowania.

Podstawowe zasady uczenia zachowania. Wzmacnianie zachowań pożądanych. Wzmocnienia naturalne i zaplanowane. Znaczenie przewidywalności. Zasady konstruowania systemów wzmocnień. Konsekwencja a kara. Konsekwencje logiczne i naturalne. Wygaszanie zachowań i sytuacje, w których jego stosowanie jest niewłaściwe. Selektywna uwaga. Kształtowanie zachowania metodą małych kroków. Kontrakty behawioralne. System punktowy i żetonowy. Najczęstsze błędy dorosłych powodujące nieświadome wzmacnianie zachowań opozycyjnych.

Moduł 6. ODD w szkole i placówce – planowanie oddziaływań.

Organizacja środowiska zmniejszającego ryzyko zachowań opozycyjnych. Struktura, przewidywalność i jasność zasad. Formułowanie wymagań adekwatnych do możliwości dziecka. Planowanie sytuacji trudnych. Reagowanie na odmowę wykonania zadania. Praca z zachowaniem zakłócającym zajęcia. Reagowanie na prowokację oraz konflikty z dorosłymi i rówieśnikami. Zapobieganie eskalacji. Ustalanie wspólnego sposobu reagowania przez osoby pracujące z dzieckiem. Dokumentowanie obserwacji i ocena skuteczności podjętych działań.

Moduł 7. Zachowanie trudne i sytuacja kryzysowa.

Rozpoznawanie narastającego pobudzenia. Wczesne sygnały eskalacji. Zachowania dorosłego zwiększające i zmniejszające napięcie. Zasady deeskalacji. Ograniczenie liczby komunikatów w sytuacji silnych emocji. Bezpieczeństwo dziecka i otoczenia. Zachowanie po kryzysie. Analiza zdarzenia zamiast moralizowania i karania. Planowanie sposobów zapobiegania kolejnym sytuacjom kryzysowym.

Moduł 8. Indywidualny plan pracy z dzieckiem z ODD.

Analiza przypadku. Określenie zachowania wymagającego zmiany. Opis zachowania w sposób obserwowalny i mierzalny. Rozpoznanie sytuacji wyzwalających i konsekwencji podtrzymujących zachowanie. Określenie zachowania alternatywnego. Dobór wzmocnień i konsekwencji. Zaplanowanie sposobu reagowania dorosłych. Określenie wskaźników pozwalających ocenić skuteczność oddziaływań. Współpraca szkoły, specjalistów i rodziny.